Filozof wśród polityków

Dwór pełen spisków, bezsensowne wojny, konflikty religijne. Czy polityk żyjący w takim świecie może zostać świętym? W Kalabrii rusza proces beatyfikacyjny Kasjodora.

Kasjodor żył na przełomie V i VI w. Był jednym z najwyższych dostojników na dworze Teodoryka, a jego pisma przez kilkaset lat służyły europejskim urzędnikom za wzór. Jednak najważniejsze dzieła powstały wtedy, kiedy wycofał się z życia politycznego.

Ostatni Rzymianie

Urodził się ok. 485 r. Czasy były wtedy niespokojne. W połowie V w. cesarstwo rzymskie zostało najechane przez Attylę stojącego na czele Hunów. W 451 r. Rzymianie pokonali go dzięki pomocy plemion germańskich. Ćwierć wieku później Germanin Odoaker został obwołany królem barbarzyńskich oddziałów służących Rzymowi. Obalił cesarza i stanął na czele państwa zajmującego Italię i zachodnie Bałkany, które przejęło rzymską administrację, ale uznało zwierzchność Bizancjum. W 489 r. Italię najechał wódz Ostrogotów Teodoryk. Po kilku latach wojny zawarł on porozumienie z Odoakrem, a zaraz potem kazał go zamordować. Objął w ten sposób władzę nad Italią i rządził nią do śmierci w 526 r.

Jednym z wysokich urzędników Teodoryka był ojciec Kasjodora, noszący to samo imię co syn. Ród pochodził z Syrii. Starszy Kasjodor początkowo służył Odoakrowi, ale w odpowiednim momencie zmienił stronę, dzięki czemu przeżył. Jakiś czas później Teodoryk powierzył mu zarządzanie Bruttium i Lukanią. Mianował go również patrycjuszem.

Spisek Bizantyjczyków

Flavius Magnus Aurelius Cassiodorus Senator, czyli młodszy Kasjodor, urodził się w Scyllacium w Kalabrii. Najprawdopodobniej kształcił się w Rzymie. To stamtąd ma pochodzić jego pisana w trzeciej osobie relacja ze spotkania z Boecjuszem: „Największe myśli Grecji, na które inni polowali nieśmiało, jak kłusownik na skraju puszczy, aby czym prędzej je sprzedać, Boecjusz formował przed słuchaczami na kształt sfornego wojska. (…) Kasjodor (…) nagle przeczuł, co znaczy miano filozof”. Obaj myśliciele byli katolikami. Obaj też zrobili karierę na dworze będącego arianinem Teodoryka. Nie było w tym niczego dziwnego, bo panując nad ariańskimi Gotami i katolickimi Rzymianami, Teodoryk starał się zachowywać pokój w państwie. Zasługi na tym polu miał Kasjodor, który współpracując z Boecjuszem i jego teściem Symmachem, starał się zbliżyć politycznie i kulturalnie narody królestwa.

W internecie można znaleźć informacje, według których Kasjodor wykrył spisek Boecjusza. Jednak źródła naukowe nie potwierdzają ani tego, że Boecjusz faktycznie knuł intrygi, ani roli Kasjodora w doprowadzeniu do skazania go na śmierć. Przeciwnie, Kasjodor bardzo szanował swojego przyjaciela i obficie czerpał z jego dorobku. Było tak: w wieku 25 lat Boecjusz został senatorem, później otrzymał tytuł patrycjusza, a w 510 r. mianowano go konsulem. Później jednak stanął w obronie swojego przyjaciela, senatora Albinusa, podejrzanego o spiskowanie z katolickim władcą Bizancjum przeciw Gotom. Wówczas okazało się, że król jednak nie ma zaufania do urzędnika wyznającego inną religię. Boecjuszowi zarzucono udział w spisku, oskarżono go też o bezbożność. Filozof trafił do więzienia, został poddany torturom i zabity. Dziś jest czczony w Kościele jako męczennik. Kasjodorowi powierzono natomiast funkcję sprawowaną dotąd przez Boecjusza, zwaną magister ­officiorum. Polegała ona na zarządzaniu wszystkimi urzędami publicznymi oraz elitarnymi jednostkami wojska. Myśliciel z Kalabrii odpowiadał odtąd za osobiste bezpieczeństwo króla.

Na uboczu

Kasjodor służył kolejnym ostrogockim władcom. Choć podobnie jak bizantyjscy cesarze był katolikiem, w konflikcie ze wschodnim cesarstwem trzymał stronę własnego kraju. W 537 r. wycofał się z życia politycznego i zajął się pracą naukową. To wtedy powstały „Variae”, czyli księga będąca zbiorem korespondencji prowadzonej niegdyś w imieniu Teodoryka. Kasjodor opublikował tam tylko te listy, które pokazywały króla jako dobrego i łagodnego gospodarza. Później filozof trafił na dwór w Bizancjum jako zakładnik. Wrócił stamtąd w 544 r. Osiadł w Vivarium w Kalabrii, gdzie założył klasztor. O jego życiu w tym okresie wiemy stosunkowo mało. Był to jednak czas największej aktywności pisarskiej. Tworzył już wcześniej, m.in. zamówioną przez Teodoryka „Historię Gotów”. Teraz jednak skupił się na pismach o duchowości. „Odrzuciwszy i pozostawiwszy w Rawennie zachęty do kariery politycznej, naznaczonej wstrętnym smakiem światowych trosk, zadowalając się Psałterzem – księgą zesłaną z nieba jak prawdziwy miód dla duszy, rzuciłem się łakomie jak spragniony, by zgłębiać go bez ustanku” – tłumaczył w komentarzu do Psalmów. Jednocześnie nakazał mnichom przekazywanie potomnym pism dawnych filozofów, w tym pogańskich. Mieszkańcy klasztoru w Vivarium przepisywali, tłumaczyli i udostępniali greckie księgi. Pracowano m.in. nad księgami Orygenesa, choć Kasjodor go potępiał („z Orygenesem należy postępować jak z koprem. (…) odgotować, wycisnąć, wyrzucić” – twierdził). Zachwycał się za to łacińskim tłumaczeniem Biblii autorstwa św. Hieronima, czyli Wulgatą. Jego zdaniem jest ono tak dobre, że interpretatorom nie potrzeba wersji oryginalnej. To jego cytował, zalecając mnichom, by całą uwagę koncentrowali zawsze na Chrystusie. Niezwykle poważał też św. Augustyna. „Wydaje mi się niemożliwe znalezienie czegoś, o czym by on już wyczerpująco nie mówił” – przekonywał.

Rówieśnik Benedykta

Biblioteka w Vivarium była największa w Italii. Bardziej niż jako filozof Kasjodor przeszedł do historii jako człowiek, dzięki któremu zachowany został dorobek innych myślicieli. Stał się też twórcą systemu nauczania filozofii, na którym Europa wzorowała się przez wieki. Znaczną rolę w tym modelu edukacji odgrywały pisma Boecjusza. Spisana przez Kasjodora „Historia tripartita” i przekłady pism Józefa Flawiusza były wykorzystywane jako podręczniki historii niemal do końca średniowiecza. Jak podkreśla w swoim opracowaniu Stanisław Longosz, myśliciel z Kalabrii chciał też, by mnisi zdobywali praktyczną wiedzę z zakresu rybołówstwa, zielarstwa czy budownictwa. Zasady życia klasztoru w Vivarium pod wieloma względami przypominały te, które w tym samym czasie nakazywał swoim uczniom św. Benedykt. Wzorem dla późniejszych mnichów okazał się święty z Nursji. Kasjodor nie zdążył wychować sobie następców i po jego śmierci ośrodek w Vivarium szybko upadł.

Minęło półtora tysiąca lat i w Kalabrii ruszył proces beatyfikacyjny Kasjodora. Rozpoczęcie etapu diecezjalnego ogłoszono w styczniu tego roku. Twórca Vivarium określany jest jako ojciec średniowiecznego szkolnictwa i pedagog Europy. Być może za jakiś czas będzie nazywany świętym.•

«« | « | 1 | » | »»

aktualna ocena |   |
głosujących |   |
Pobieranie.. Ocena | bardzo słabe | słabe | średnie | dobre | super |

Wiara_wesprzyj_750x300_2019.jpg