Amerykańska tożsamość Leona XIV staje się jednym z jego największych atutów

Urodzony w Chicago Robert Prevost, który rok temu został papieżem Leonem XIV, uciął spekulacje, że papież z Ameryki mógłby podporządkowywać się rządowi USA pokazując gotowość do przeciwstawiania się Stanom Zjednoczonym na kilku frontach. Ostatnio uczynił to we wtorek 5 maja, gdy zakwestionował twierdzenia prezydenta Donalda Trumpa, jakoby popierał posiadanie przez Iran broni nuklearnej. “Dla niektórych katolików amerykańska tożsamość Leona stała się wręcz jednym z jego największych atutów: pozwoliła mu łagodzić podziały między katolikami w Stanach Zjednoczonych, a także działać jako silniejsza przeciwwaga wobec postrzeganego amerykańskiego militaryzmu” - zauważyły publicystki amerykańskiego dziennika “New York Times”, Motoko Rich i Elizabeth Diaz. 

Kiedy sekretarz stanu Marco Rubio spotkał się z Leonem w Watykanie 7 maja, rozmowy odbyły się w cieniu krytyki papieża wobec wojny prowadzonej przez USA i Izrael przeciw Iranowi. Leon XIV powiedział też, że „nie boi się” administracji Trumpa nawet po wielokrotnych atakach ze strony amerykańskiego prezydenta. Papież zdecydowanie zachęcał także amerykańskich biskupów do wspierania imigrantów w obliczu zaostrzonej polityki deportacyjnej. „Myślę, że pod wieloma względami nie jest on tylko papieżem amerykańskim” - powiedziała Jaisy A. Joseph, profesor teologii na Uniwersytecie Villanova w Pensylwanii, Alma Mater papieża Prevosta.

„Nawet jeśli jest Amerykaninem, widzę w nim papieża dla wszystkich” - powiedziała siostra Jane Kimathi, dyrektor Panafrykańskiej Sieci Teologii i Duszpasterstwa Katolickiego z Kenii, w kontekście jego ostatniej wizyty w Afryce. „Jest Amerykaninem ” - dodała - „ale zna życie Afryki”.

Zdaniem naukowców i duchownych umiejętność budowania mostów przez Leona jest szczególnie cenna ze względu na zmieniający się profil Kościoła katolickiego. Na świecie żyje 1,4 miliarda katolików, z czego trzy czwarte mieszka na półkuli południowej, a religia rozwija się znacznie szybciej w Afryce, Azji i Ameryce Łacińskiej niż w Europie czy Stanach Zjednoczonych. Te tendencje znalazły odzwierciedlenie w decyzji Leona XIV o odwiedzeniu tej wiosny czterech krajów afrykańskich. “Leon jest kimś, kto ma znacznie bogatsze i bardziej szerokie spojrzenie na politykę światową” - powiedział kard. Blase Cupich, arcybiskup Chicago. „Troszczy się o planetę, troszczy się o ludzkość jako całość, a nie tylko o to, jak sprawy wyglądają w świecie zachodnim czy nawet w Stanach Zjednoczonych”.

Mimo to amerykańskie pochodzenie Leona XIV wzmacnia jego przywództwo. Jako rodzimy użytkownik języka angielskiego może komunikować się bezpośrednio z dużo szerszą publicznością niż wcześniejsi papieże, którzy nie mówili dobrze po angielsku. “W czasie, gdy Stany Zjednoczone nie są już automatycznie postrzegane jako strażnik światowego porządku, amerykańskie korzenie Leona dają mu także wiarygodność, by zabierać głos w kryzysie amerykańskiego przywództwa na świecie” - powiedział Austen Ivereigh, wieloletni watykanista i biograf papieża Franciszka.

Tak jak Jan Paweł II stał się potężnym krytykiem komunizmu w swojej rodzinnej Polsce u szczytu zimnej wojny, tak Leon XIV potępia brutalne konflikty w czasie, gdy rząd USA prowadzi kosztowną i destabilizującą wojnę na Bliskim Wschodzie. „Posiadanie papieża z Ameryki, który może o tym mówić i być słuchanym, traktowanym poważnie i wiarygodnie” - powiedział Ivereigh - można „uznać za zaletę”. 

Tożsamość Leona jako papieża pochodzącego z mocarstwa sprawia, według katolickiego teologa George’a Weigla, że „otrzymuje on należną uwagę, której inaczej mógłby nie dostać”, choć błędem byłoby postrzeganie go jako „jakiegoś globalnego arbitra geopolitycznego mówiącego: ‘To są dobrzy, a to źli’”.

W Stanach Zjednoczonych pochodzenie Leona czyni go bardziej ważnym dla Amerykanów, uważa Kathleen Sprows Cummings, historyk z Uniwersytetu Notre Dame. „Ludzie zwracają większą uwagę, ponieważ jest jednym z nas” - powiedziała. Ta uwaga pojawiła się natychmiast, gdy Leon wyszedł na balkon Bazyliki św. Piotra w maju ubiegłego roku. Stephen K. Bannon, katolicki były doradca Trumpa, powiedział wkrótce potem portalowi Politico, że Leon był „najgorszym możliwym wyborem dla katolików MAGA”, nazywając go „antytrumpowym papieżem”.

Zdaniem analityków i duchownych amerykańskie korzenie Leona czynią go idealnie przygotowanym do radzenia sobie z takim sprzeciwem: pomagają mu rozumieć głębokie podziały polityczne w Kościele w USA, które od lat dzielą rodziny i wspólnoty, księży i biskupów.

„Rozumie kulturę Stanów Zjednoczonych w sposób, w jaki nie mogliby jej zrozumieć ci, którzy się tutaj nie urodzili, nie wychowali i nie żyli” - powiedział biskup Michael F. Burbidge z diecezji Arlington w Wirginii.

To zrozumienie, połączone ze spokojną, a czasem wręcz enigmatyczną osobowością, pomogło mu także uspokoić Kościół powszechny, który bywał wstrząsany bardziej charyzmatycznym, lecz nieprzewidywalnym stylem papieża Franciszka. „Przez ponad dziesięć lat trwała wojna domowa” - powiedział Marco Politi, wieloletni dziennikarz zajmujący się Watykanem. „A Leon jest postrzegany jak tkacz, który na nowo zszywa rozdarte szaty”.

Krótko mówiąc, Leon XIV posiada tożsamość i doświadczenia, dzięki którym katolicy o bardzo różnym pochodzeniu, zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i poza nimi, widzą w nim odbicie samych siebie. Jak wielu Amerykanów, ma korzenie i więzi rodzinne przekraczające granice państw i podziałów politycznych. Pochodzi od kreolskich ludzi kolorowych z Nowego Orleanu. Jeden z jego braci popiera Trumpa, a nawet spotkał się z prezydentem w Białym Domu. Leon dorastał w Chicago, ale służył jako biskup Chiclayo, miasta w północnym Peru. „Ludzie myślą, że papież Leon jest lustrem odbijającym Chicago, Chiclayo, konserwatyzm, progresywizm” - powiedziała Emilce Cuda, sekretarz Papieskiej Komisji ds. Ameryki Łacińskiej w Watykanie. „Każdy przedstawia papieża jako odbicie samego siebie”.